Invlechtend samenwerken
In de industrie is ons vermogen tot samenwerken ver ontwikkeld. Ik merkte dat toen ik overstapte van de universiteit naar het advieswerk. Ik werkte met de olieraffinaderij Total, daarna in het life sciences bedrijf Gist-brocades en toen DSM.
Onder de radar bleek men veel beter samen te werken dan formeel zichtbaar was. Zelf vonden ze alle drie dat de samenwerking veel te wensen overliet en zagen ze het als mijn taak daar wat aan te doen. Ik hielp de betrokkenen hun werkwijze present te stellen en uit te werken en daar erkenning voor te krijgen van het management.
De kern is wederkerig mogelijk maken van autonomie. Ofwel: wat ik wil doen kun ik alleen goed bepalen als ik de ander helpt helder te krijgen wat die wil doen.
Bij invlechtend samenwerken pakken mensen samen een klus beet en stemmen elke beweging en zelfs elke ademhaling al handelend op elkaar af. Zo op elkaar inwerkend kunnen de zwaarste en meest complexe klussen worden geklaard.
Als men ook tussen hiërarchische niveaus deze werkwijze volgt, leidt dat tot voor ieder merkbare verbetering van werkrelaties en productiviteit.
Ook in het hoger onderwijs zijn aanzetten tot invlechtend samenwerken waar te nemen. Die herkenbaar en sterker maken kan wel eens de belangrijkste bijdrage van actieonderzoek zijn.
Pendelen tussen praktijk en theorie
De term invlechtend samenwerken is ontstaan uit pendelen tussen praktijk en theorie.
De bedoeling van pendelen is andere zaken waar te leren nemen dan waar je je al van bewust was. Dit leidt tot anders handelen in de praktijk, wat op zijn beurt tot nieuwe inzichten leidt in relatie tot bestaande theorie. Dit gaat vaak met ongemakkelijke momenten gepaard. Je merkt dan dat de theorie die in je handelen besloten ligt je niet gaat brengen waar je wezen wilt. Als je dat productief weet te maken door anders te gaan handelen en merkt dat dit beter werkt, heb je niet alleen de praktijk ontwikkeld maar ook je theorie.
Vaak blijkt dit tweede, het woorden geven aan je productievere handelwijze, veel meer tijd nodig te hebben dan het eerste. Bij welke theorietaal sluit je aan, welke woorden passen bij je nieuwe inzicht? Is het een nieuw inzicht of is het in andere woorden al eerder ingebracht?
De pendelmethode geeft vorm aan exemplarisch onderzoeken. In Duitsland heeft Oskar Negt de exemplarische methode ontwikkeld voor zowel de volwasseneneducatie als het basisonderwijs. In Nederland heeft de Utrechtse socioloog Harry Coenen hier een methodologie van exemplarisch handelingsonderzoek van gemaakt.
Wat echter als klus nog open staat is de verwerking van het hoofdwerk Geschichte und Eigensinn van Oskar Negt en Alexander Kluge. Wat in dat boek duidelijk wordt, is dat nieuwe theorie gereedschap is voor het bewerken van ervaringen en omgekeerd dit gereedschap zelf ook weer vanuit ervaringen bewerkt moet worden. Pendelen is zo een continu en dynamisch proces. Om die werkwijze toegankelijk te maken hebben we Geschichte und Eigensinn in het Nederlands vertaald.